Арупжан атиниң соваплиқ ишлири

13.06.2019ж

Мәктәптики  өсмүрлүк дәвридин   та  бүгүнки күнгичә  қәлимини ташлимай, садақәтлик һәм мәһсулийәтчанлиқ билән паалийәт жүргүзиватқан   Арупжан Жумахуновниң  исми яркәнтлик китапханларғила әмәс,  бәлки униң сиртидики шеирийәт мухлислириға ана тилимимиздики қәрәллик нәширләрдә йоруқ көрүватқан шеирлири  арқилиқ яхши тонуш .

      Униң қәлимигә мәнсүп шеирий әсәрләр ана тилимизда  йоруқ көрүватқан қәрәллик нәширләр билән журнал-мәжмуәләрдә үзүлмәй бесилип, кәң китапханлар аммиси  билән үз көрүшти һәм  уларниң сәмимий пикир-инкасини ойғитиватиду.  « Өмрүмниң давами»  намлиқ  шеирлар толимини    қолиға алған һәр бир оқурмән   униңға муһәррирлик қилған  мәрһум Аблиз Һезим : «Арупжан Жумахунов бүгүнки  күндә өзиниң орнини тапқан шаир»- дәп баһалиғанлиғини  оқалайду. Бу һәқиқәтәнму шундақ. Чүнки у Яркәнт тәвәсидики пешқәдәм шаирларниң бири. Әйнә шу Арупжан Жумахунов   1962- жилдин  башлап, барлиқ һаятини  Яркәнт  шәһиридики көмүқонақ заводида аддий ишчи болуп ишлиди.  Шеирийәткә һәвәси бар Арупжан ака иштин бир пәс қол бошисила қолиға  уйғур, қазақ вә рус шаирлириниң шеирлирини оқуш билән завод ишчилириға уларниң әһмийитини сөзләп  һарматти.  Һәвәскар шаирниң бу  адитини   завод  мәмурийитиму жуқури баһалап,  жутдаш шаир , язғучилар билән  ижадийәт кәчлирини, учришишларни уюштуратти.  Ундақ чағларда  ишчи Арупжан акиму өзи ижат қилған , техи сияси қуримиған шеирлирини   дәсләпкиләрдин болуп коллективи билән  бөлүшти. Шунда заводтики һәр хил милләт вәкиллири уни «бизниң шаир» дәп һөрмәт қилишти. Буниңдин беши көккә йәткән А. Жумахунов шеир, баллада, поэма рубаийларни  жуқури илһам билән  кәйни-кәйнидин  ижат қилишқа  башлиди.    Шундақ қилип униң шеирлири наһийәлик « Йеңилиқ авази» (һазирқи «Яркәнт тәвәси»), жумһурийәтлик «Коммунизм туғи» (Һазирқи «Уйғур авази») гезитлири билән мәжмуәләрдә турақлиқ бесилип  турди.   Йеши йетип һөрмәтлик дәм елишқа чиққан  А. Жумахунов  кейинки жиллири  шеирийәткә техиму йеқиндин арилишип келиватқанлиғи  тилға аларлиқ.  Мана шу  жутдаш шаир  бүгүнки күндә мәктәп оқуғучилири билән  Яркәнт гуманитарлиқ техникилиқ колледжниң уйғур бөлүми студентлириниң сөйүмлүк шаири һәм  һөрмәтлик меһмини.

       Йеқинда милий мәдәнийитимиз билән маарипимизниң  жанкөйәри Сүбһидин ака Мәңсүров  шаирниң ахирқи он жилдин бери турақлиқ һалда    наһийә мәктәплиридә оқуватқан көпбалилиқ аилиләрниң балилири  билән  житим-йесирларниң көңлини елиш мәхситидә  хәйрихаһлиқ паалийәт билән шуғуллиниватқанлиғидин  тәкитлиди. Улуқ  Роза Рамзан һейти һарписида  болса  у житим-йесирларни йоқлап  йолға чиққанлиғинидин  хәвәрдар қилди . Жүмлидин  кәмтарлиғи ярашқан  жут атисиниң  қаршилиғиға қаримай, бизму  униң билән икки  мәктәптә биллә болуп, хәйрихаһлиқ чариниң гувачиси болдуқ.

       Дәсләп Яркәнт  шәһиридики Хелил Һәмраев намидики мәктәпкә  кәлгән  Арупжан акини мәктәп мудири Зәйтүнәм Баратова   муәллимләр вә оқуғучиларниң ата-анилири билән  иллиқ қарши алди.  Арупжан Жумахунов  мәзкүр мәктәптики  он оқуғучиниң ата-анисиға озуқ- түлүк ианә қилди.  Мәктәп мудири З. Баратова   ата-анилар вә муәллимләр намидин  минәтдарлиғини изһар қилди.

    Билал Назим намидики оттура мәктивидиму худди шундақ оқуғучилар билән ата-анилар  өз ғәмхорчисини күтивалди. Мәктәп  мудири  Шеринай Шакир қизи  : Биз  Арупжан  атимизни пәқәт шеирлири  арқилиқла тонаттуқ . Униң  наһийәдә атап өтүливатқан  аммивий мәдәний чариләрдә  өзи истиқамәт қиливатқан мәһәллиниң  жигитбеши сүпитидә жанкөйдүрүп жүргәнлигини  биләттуқ.  Жутдаш шаир ахирқи он жил давамида  жумһурийәтлик  «Мәктәпкә йол» акциясидә, оқуғучиларниң  язлиқ тәтилидики  лагерларда көңүлдикидәк дәм елиш үчүн мәктивимиздики житим-йесир , тәминати начар көпбалилиқ аилиләргә халисанә ярдимини көрситип келиватқанлиғидин миннәтдармиз. Тәкитләш керәкки, атимиз һазир пенсиядә. Мана шу пенсиясиниң бир қисмини  һажәтмәнләргә ианә  қиливатиду. Мошундақ жутум дегән , житимни жиғлатмиған атилар аман  болсун,-деди .Бу мәктәптиму он аилиниң әзалириға тегишлик ярдимини тапшуруп бәргән  у  Әмгәкчи  вә  Жамбул намидики мәктәпләр билән шәһәрниң  жуқарқи қисмидики «Йеңи һаят» мәһәллисини арилап  кәтти. Шундақ қилип  А. Жумахунов бу күни 40 аилиниң һажитидин чиқти.

   Арупжан ака биллән болған сөһбитимиздә у:

    -Әслидә «Оң қолуң билән бәргәнни сол қол туймисун» дейилиду. Мән бу ишта  ундақ қилдим, мундақ қилдим дейиштин тамамән жирақмән.  Лекин мән өзәм житим өскәнмән. Үч яшқа тола -толмайла анамдин   айрилип, өгәй анамниң қолида  тәрбийиләндим. Атамму мән йәттинчи синипта оқуватқан өсмүрлүк пәйтимдә  бақилиқ болди. Қериндашлирим болса  бириниң кәйнидин вапат болуп, тәнһа қалдим.  Шу чағда  кичик дадам ғәмхорчум   болди. Ғулжидики мәктәпни тамамлапла, тәғдир тәққазиси билән үч ағинә Қазақстан дияриға чиқип Яркәнткә олтирақлаштимдә заводқа аддий ишчи болуп кирип ишлидим.  Тәғдирни қаримамсиз, мениң охшаш житим Омақ  билән аилә қуруп, пәрзәнтлик болдум.  Икки жил болди өмүрлүк жүптүмдин  айлирип, қанити сунған қушқа охшап қалдим. Лекин һаят давамлишидикән, тәғдиргә тән бериштин башқа амалим йоқ. Пәрзәнтлирим  мени бешида көтирип күтиватиду. Кийимим пүтүн, қосиғим тоқ, һеч немидин хажалитим йоқ.   Улардин сөйгән нәврилирим  сөйүмлүк шаирим, Хелил Һәмраев намидики  мәктәптә  оқуйду. Мәктәпләрдә өтүливатқан чариләргә келимәндә,бәхитлик  балиларға қарап зоқлинимән. Һашамәтлик заманивий  мәктәпләрдә ана тилида билим елиш имканийити бар. Тил көздин ташқири дәймән ичимдә. Буниң һәммиси  елимизниң Тунжа Президенти-Елбасыниң  дана, тоғра сәяситиниң арқисида дәп билимән.   Лекин тоққузи  тәл төкүз болмиғинидәк уларниң арисидиму житимларниң  бар екәнлигини уқуватимән.  Әйнә шулар һәққидә аңлиғинимда    өзәмниң оқуғучилиқтики  еғир, житимчилиқниң дәрдини тартқан күнлирим есимға елиду .

  Ечинишлиғи шуки, бәзидә   адәмләрдә меһир-шәпқәт сезимлири йетишмәйватқандәк сезилиду. Чүнки бизниң қара көзлиримизниң арисида тирик житимларму йоқ әмәс екән.  Шуңа пенсияримниң бир қисмини житимларға  хәшләймән. Житим-йесирлар жиғлимисикән дегән ой мени  мошу ишқа дәвәт қиливатиду,-дәйду. Бизму бу тиләкләргә қошулған һалда житимларниң бешини сийпап жүргән мәрт-мәрданә атилар  билән аниларға апирин әйлидуқ.

Гөһәрбүви  Исмайилжанова,