Йәттисудики дәсләпки билим дәргаһи

01.11.2019ж

Яркәнт гуманитарлиқ техникилиқ колледжи дегәндә мениң дәсләпки студентлиқ дәврим көз алдимға келиду.

Чүнки мәнму бу қутлуқ дәргаһта 1985-88-жиллар арилиғида башланғуч синип муәллими бөлүминиң уйғур топида жумһурийитимизниң жай-жайлиридин кәлгән 30 нәпәр қиз-оғуллар қатарида билим алған едим. Мениң савақдашлирим бу күнләрдә Яркәнт тәвәси, Уйғур, Әмгәкчиқазақ наһийәлиридики, Алмута шәһири вә униң әтрапидики уйғур тилида билим беридиған мәктәпләрдә өсмүрләргә билим вә тәрбийә бәрмәктә. Уларниң арисидин илғар муәллимләр йетилип чиқиватқанлиғи һәққидә һәр қәдәмдә аңлап, мәғрурлинип жүриватимән. Чүнки бизгә өз дәвриниң йетүк устазлири дәрис берип, тәрбийилигән еди. Мана шу билим дәргаһиниң ечилип паалийәт елип бериватқанлиғиға бу жили 90 жил толди .
Миңлиған устазларни тәрбийиләп қатарға қошуватқан билим очиғи Йәттису тәвәсидики дәсләпки оқуш орни болғанлиғи тарихтин мәлум. Тәкитләш керәкки, колледж тарихи Алмута шәһиридә 1919-жили ечилған Зәрват намидики уйғур мәктивидин башлиниду. Сопи Зәрват мәктиви 1929-30-жиллири Яркәнткә көчирилип, тәлим тәрбийә техникуми дәп аталди. Дәсләпки жили техникумда үчла курс болди. Қазақ АССР Хәлиқ маарипи комиссариатиниң оқуғучилар санини көпәйтиш тоғрилиқ қарари болсиму, у жиллири техникумда балилар сани йетәрлик дәрижидә болмиди. Шу мунасивәттин кейинәрәк техникумда тәйярлиқ бөлүми ечилип, униңға 5-6-синипни тамамлиған оқуғучилар қобул қилинди. У жиллири жилиға 30 оқуғучи учум болуп, бари-йоқи 5-6 муәллим паалийәт елип барди.
Шуни мәмнунийәт билән тәкитләш керәкки, уйғур зиялилириниң һәммиси дегидәк мәзкүр педагогикилиқ техникумда оқуп , әмгәк әтти. Әнди уйғур мәктәплири үчүн дәрисликләр мошу техникумда ишләватқан устазларниң илмий ишлириди нәтижисидә йезилди .
Педагогикилиқ техникумниң дәсләпки мудири Абдуғопур Розибақиев болған болса, Өмәр Муһәммәдий, Летип Әнсәрий, Аблимит Ғожәмбәрдиев, Һүсәнжан Мухтәров, Һезим Искәндәров, Розахун Һосманов, Мәшүр Бурһанов, Давут Әзизов, Рахманқулов, Әхмәтов охшаш устазларниң паалийәт елип барғанлиғини бүгүнки әвлатниң бири билсә бири билмәйду. Шу жиллири дәсләпкиләрдин болуп Зия Сәмәдиму техникумда Өмәр Муһәммәдийдин савақ алғанлиғи мәлум. Хәлиқ язғучиси училище, колледжниң һөрмәтлик меһмини болуп, әжайип устазлардин тәлим алғанлиғини тәсирлинип ейтқан еди. Бу һәқтә униң әслимилиридинму билишкә болиду.
Аридин бир аз вақит өтүп техникумда алди билән қазақ, кейинәрәк рус бөлүмлири ечилиду. У жиллири оқутқучилар йетишмәслиги сәвәвидин уйғур бөлүминиң муәллимлири рус бөлүмидиму дәрисләрни жүргүзди.
Әнди елимиз бешиға чүшкән еғир - Улуқ Вәтән уруши жиллириму техникум өз паалийитини тохтатқан әмәс. Лекин устазлар билән йеши он сәккизгә толған оқуғучилар жәң мәйданлириға атлинип, қалғанлар арқа сәптә әмгәк қайнимиға арилишип,егиликләрдә етиз-ериқ ишлирида ишләйду. Әнди шәһәргә шу жили генерал Панфиловниң исми берилип, техникум 1943-жили Панфилов педагогикилиқ училищеси болуп өзгәртилди.
Училищениң сабиқ шагирти Хамит Көбиков жәң мәйданлирида көрсәткән қәһриманлиғи үчүн Кеңәш Иттипақиниң Қәһримани атиғини елишқа муйәссәр болған.
Уруштин кейинки жиллири Мария Богданова, Зияда Нуршаев, Рамазан Ғабдулов, Жолтай Оспанов, Хамит Ахметшин, Людмила Кайгородова, Лия Климова, Реһимәм Ибрагимова, Модәнгүл Башизова қатарлиқ яш устазлар дәсләпки әмгәк палийитини мәзкүр училищедин башлап, та һөрмәтлик дәм елишқа чиққичә шагирт тәрбийилиди.
Училищеда дәсләп пәқәт бирла оқуш корпуси болған болса, 1983-жили йеңи үч қәвәтлик заманивий бенаға көчирилди. Училище бенасида кәң йоруқ оқуш аудиториялири, спорт, мәжлис, мәдәнийәт заллири болуп студентлар үчүн 400 орунлуқ ятақханиму пайдилинишқа берилди. Бу жиллири училищедики муәллимләр тәркиви Мейманқиз Розиева, Нурахан Қабимолдаев, Светлана Михеева, Қаби Бекмухаев, Асылхан Базылжанов, Виталий Рядинский,Турсунай Асубаева, Нэлля Лукина, Һосманжан Мурдинов кәби устазлар билән толуқтурулуп, кәлгүси устазларниң билим вә тәлим елиши йолида аянмай әмгәк әткәнлигини тәкитләш орунлуқ.
Педагогикилиқ училищениң китапханиси болуп, униңға Улуқ Вәтән урушиниң қатнашчиси Әбилбай Найзабеков рәһбәрлик қилди. У 20 жилдин ошуқ китапхана ишини башқуруп, училищениң китап фонди 5000 данидин ешип, оқурмәнләр сани күндин -күнгә өсиши Әбилбай ағаниң әмгәк әжридур. Училищени кейинки жиллири Әбилмәжин Кенжебеков , Борис Николаевич Шин башқурған жиллири материаллиқ техникилиқ базисини мустәһкәмләш ишлири қолға елинди. Мана мошу жиллири училищеда башланғуч синип муәллими бөлүмидә уйғур, қазақ, рус топлирида йүзлигән шагиртлар тәлим алди. Йәниму балилар бағчилири үчүн мәктәпкичә болған бөлүм бөлүмлиригиму студентлар қобул қилинип ,балилар бағчилири үчүн тәрбийичиләр йетилип чиқти. Қолиға диплом алған мутәхәссисләр Алмута вилайитиниң жай-жайлирида устаз вә тәрбийәчи болуп ишләп маарип саһасиниң тәрәққиятиға тегишлик һәссисини қошти. Училищеда алған нәзәрийәвий билимини оттура мәктәпләрдә, бағчиларда өсмүрләргә сапалиқ билим вә аңлиқ тәрбийә бериш йолида сәрип қилди.
Студентлар училищеда алған нәзәрийәвий билимини әмәлдә синаш үчүн шәһәр мәктәплиридә башланғуч синипларда вә балилар бағчилирида тәжрибә ишлирини әмәлгә ашуруш йолға қоюлди. Мана шу чағда устазлар қатариға кирип қошулған Юлия Устименко, Меһрибан Әзизова, Жәмилә Толыбаева, Зухра Исламова, Асийәм Қасимова, Яқупжан Абдуқадиров, Анархан Тохтахунова, Галина Дмитриева, Һакимжан һәмраев вә башқиму тәжрибик устазлар оқуш вә тәжрибә ишлирини қатар елип беришта йеңи –йеңи тәжрибиләрни жарий қилиди.
Әнди 1993-жили училище колледж мәртивисигә егә болуп, Яркәнт педагогикилиқ колледжи болуп өзгәртилди. Колледжда күндүзки вә сирттин оқуш бөлүмлиридә миңдин ошуқ студентлар тәлим алмақта. Кейинки жилларда ихтисадий өзгиришләргә бағлиқ студентлар һәқ төләп оқуватиду. Өткән 90 жил жәриянида 20 миңдин ошуқ мутәхәссисни йәни башланғуч синип муәллими, балилар бағчилириниң тәрбийичилирини, тил вә әдәбияти пәнлириниң муәллимлирини, тәсвирий сәнъәт, музыка, тән-тәрбийә, әмгәк пәни муәллимлири билән туризм саһаси, информатика пәни муәллимлири тәйярлап чиқти.
Оқутуш жәриянлири бүгүнки күнниң тәләплиригә толуқ жавап берәләйдиған колледжда мәшғулатлар компьютер вә интерактивлиқ тахтиларда, заманивий аудиторияларда өтиду. Китапхана илмий методикилиқ, тарихий вә бәдиий әбәдиятлар билән толуқтурулған. Студентлар халиған әдәбиятларни елип пайдилиналайду.
Бүгүнки күндә колледжда күндүзки бөлүмидә 950, сирттин оқуш бөлүмидә 300 дин ошуқ студент тәлим алмақта. Уларға 102 муәллим дәрис бериду. Уларниң арисида пән намзатлири, магистрлар вә алий, биринчи дәрижилик устазлар бар.
90 жиллиқ тарихи бар колледжда бүгүнки күндә қазақ вә рус бөлүмлиригә охшаш башланғуч синип муәллимлирини тәйярлайдиған топларда, тил вә әдәбияти бөлүмигә уйғур топлириға һәр жили студентлар қобул қилиниватиду. Уйғур топлиридики студентлиримиз оқуштики үлгирими, тәртиптә интизамлиқ болуши билән башқиларға үлгә болмақта. Колледждда тәлим бериватқан устазлар һәққидә гәп қилимизкән, колледж тарихида 30-40 жил давамида устазлиқ қиливатқанлар қатарида Панфилов наһийәсиниң Пәхрий граждани, музыка пәни муәллими, тонулған хореограф Гүлшат Қасимова, педагогика вә психология пәнлириниң муәллими Реһимәм Исламова, педагогика пәни муәллим Рәнагүл Важитова, музыковедение намзити, музыка пәни оқутқучиси Зарина Гайитова, математика пәни муәллими Шакурәм Қурбанова, музыка , хор пәниниң оқутқучиси Гульмира Тохтахунова, баян синипи муәллими Зумрат Илиева билән колледждики кадрлар бөлүмини башқуриватқан Дилбирим Мәсимова тилға елиниду. Әнди кейинки жилларда колледжда устазлар қатари яш муәллимләр билән толуқтурулмақта. Мана шундақ яш устазлар инглиз тили пән муәллимлири Гөзәл Полатова билән Гүлинур Розахунова, уйғур тили вә дәбияти пәнлиридин Молутжан Тохтахунов билән ритмика пәни муәллими, колледждики мәдәний иш чариләрниң бәдиий рәһбири Саһинур Рәхмидинова әмгәк әтмәктә. Яш кәлсә ишқа демәкчи яш, алий билимлик, алий дәрижилик устазлардин колледж мәмурийити чоң үмүтләр күтиду. Чүнки улар һәр қайсиси йеңи илмий лайиһиләр бойичә Нур-султан, Алмута , Талдиқорған шәһәрлиридә болуп өткән байқашларда өзлири һәм шагиртлириниңму ғалип чиқиватқанлиғи һәр кимни хошал қилмақта.
Колледжда қазақ милий саз әсваплири оркестри билән « Айжан қиз» уссулчилар ансамбли тәшкил қилинип, улар һәр хил байқашларға қатнишиши билән ғалип чиқиватқанлиғиниму тәкитләш орунлуқ. Мана шу « Айжанқиз» ансамблини тәшкил қилип, бүгүнки күндә униң рәһбири Хәлиқ ансамбли дәрижисигә йетишидә хореограф Гүлшат Қасимованиң тинимсиз әмгигини тәкитләш ошуқ болмиса керәк. Чүнки ансамбль уссулчилири наһийә, вилайәт вә жумһурийәт даирисидә байқаш –фестивальларда уйғур, қазақ, рус, өзбәк, татар, корей, һинд вә заманивий уссулларни ижра қилиш арқилиқ көпчилик көңлидин чиқмақта. Уссулчиларниң тинмай, ижадий издиниши түпәйли Алмута вилайәтлик мәдәнийәт башқармиси тәрипидин «Астана шәһириниң 10 жиллиқ» мәрикисидә өз һүнәрлирини көрситишкә муваппәқ болди. Шуниңдәк Алмута, Ишиктә шәһәрлиридики гуманитарлиқ техникилиқ коллледжлар арисида өтүватқан фестваль-байқашларға дайим иштрак қилип, мукапатлиқ орунларни қолдин бәрмәй кәлмәктә.
Уйғур тили вә әдәбияти пәнлириниң оқутқучиси Молутжан Тохтахунов яш болғиниға қаримай, колледждики уйғур топида билим еливатқан яшларниң бешини қошуп, «Илһам» ижаткарлар бирләшмисини тәшкил қилди. Устаз, шаир Молутжан бир нәччә шеирий топламларниң муәллипи. У Елимизниң Тунжа Президенти - Елбасы Нурсултан Назарбаев елан қилған «Яшлар жили» даирисидә Алмута вилайитидики яш шаирлар қатарида тилға елинип , Қазақстан Язғучилар Иттипақиниң әзаси аталди. Һәр жили Алмута вилайәтлик Қазақстан хәлқи Ассамблеяси кативати тәрипидин уюштурулған «Қазақ тилини қоллаш» фондиниң тәшәббуси билән өткән байқашта уда үч жил қатнишип, биринчи, иккинчи дәрижилик дипломлар билән мукапатланди. Әнди колледждики уйғур студентлири жумһурийәтлик «Һошшәрә, талантлар!», Илия Бәхтия мукапитиниң саһиби, шаир һели мәрһум Абдумежит Дөләтовниң тәвәллуди мунасивити билән уюштуруливатқан «Баһар қайтиду», жумһурийәтлик «Билим вә сәнъәт» фествальлириға иштрак қилип, мукапатлиқ орунларға қол йәткүзиватиду.
Колледждики аудиториялар жабдуқлинип, униңда оқутушниң техникилиқ васитилири билән билән вә дидактикилиқ материалллар билән жабдуқлаш ишлири қолға елинғанда кабинетларни безәштә һамийлар яр-йөләк болмақта. Атап ейтсақ, «Уйғур тили вә әдәбияти методикисини оқутуш кабинети» устаз Айимқиз Хизмәтова намида аталди. Мана шу кабинетни безәштә тижарәтчи Әхмәтжан Шардинов һамийлиқ қилди.
Әнди буниңдин 35 жил илгири студентлар Яркәнт шәһириниң төвәнки қисмидики кона ятақханида туруп оқуған болса, 1993- жилдин башлап 400 орунлуқ ,үч қәвәтлик ятақхана пайдилинишқа берилди. Студентлар һәқсиз туруп оқуш имканийитиму қараштурулған. Ятақханида душ, ашхана, китапхана, спорт заллири болуп, барлиқ имканийәт яритилған. Һәр күни устазлар новәтчилик қиливатқан ятақханида 2 тәрбийәчи студентларниң тәртип-интизами үчүн жавапкәр.
Яркәнт гуманитарлиқ техникилиқ колледж өз қойнидин учум болған шагиртлириниң муваппәқийәтлири билән һәр қачан пәхирлиниду. Шуниңдәк уйғурлар арисидин йетип чиққан филология пәнлириниң доктори Т. Талипов, техника пәнлириниң доктори Д. Саттаров филология пәнлириниң намзатлири Қ. Тохтәмов, Ш. Баратов, И. Есжанова билән Қазақстан хәлиқ язғучиси Зия Сәмәди,тонулған уйғур язғучилири Ж. Босақов, Һ. Бәхниязоов, Ә.Һашири, К. Авутов, қазақ шаири Н.Нурпейисов, Қазақстанға хизмәт көрсәткән муәллим Ж.Исаев, Панфилов наһийәсиниң Пәхрий гражданлири Галина Молчанова, Қазақстан хәлқи Ассамблеясиниң әзалири Реһимжан Тохтахунов, жумһурийәтлик «Уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири Ершат Әсмәтов шулар жүмлисидин.
Колледжда кейинки жилларда салаһийәтлик мутәхәссисләр Майра Турғанова, Күләш Сулейменова, Сара Темирбаева қатарлиқ устазлар мудирлиқ қилған болса, бүгүнки таңда тәжрибилик устаз Баян Саурамбаева рәһбәрлик қилмақта
Яркәнт гуманитарлиқ техникилиқ колледжниң 90 жиллиқ мәйримини қолға кәлтүриватқан чоң утуқлар билән қарши алмақта. Техникум, училище, колледжниң сабиқ студентлири қәйәрдә болмисун, қандақ хизмәт атқурмисун мустәқил Қазақстан мәнпийити үчүн үнүмлүк хизмәт қилмақта.
Яркәнт гуманитарлиқ техникилиқ колледжи 2019-2020-оқуш жили һарписида башланғуч синип муәллими билән балилар бағчисиниң тәрбийичилири бакалавр дәрижиси билән тамамлайду. Чүнки жумһурийәт даирисидики колледжлар арисидин дәсләпкиләрдин болуп алий билим беридиған колледж мәртивигә егә болди. Шундақ екән барлиқ устазларни, сабиқ шагиртлар билән билим еливатқан келәчәк усталарни 90 жиллиқ тәвәллуди билән сәмимий тәбрикләймиз.
Г.Исмайилжанова.
Турсунмәһәммәт Мәшүров,
чүшәргән сүрәтләр.

Күнтізбе

« Қараша 2019 »
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жк
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

booked.net

  • Материалды қарау саны : 680252