Алтун Юлтузлуқ жут аниси

17.01.2020ж

Яхши инсанлар һәққидә сөз  қозғиғанда,  уларниң инсаний қәдрийәтлирини ипадиләйдиған, кишини әриксиз өзигә жәлип қилидиған      мақал- тәмсилләр , әқлий сөзләр бириниң кәйнидин бири тизилип келишкә башлайду.

     Әгәр сениң қәһриманиң  өзәң яхши тонуйдиған, әл-жутиниң алдида иззәт-һөрмәт еһтирамға егә шәхс болса, у һәққидә сөз маржанлирини тизип йезиш бир алаһидә  бәхит дәп һесаплаймән.

                Тарихниң түрлүк еғирчилиқлирида өзиниң инсаний қәдрийәтлирини йоқатмиған, синақлардин  ссүрүнмәй  өткән  мақаләмниң қәһримани , өзиниң бәхтини  әмгәктин тапқан, яхшилиқниң  үлгиси, есил ана ,  Социалистик Әмгәк Қәһримани Адаләт Мәшүрқизи Зайнавдинованиң шәнигә ейтилған сөзләрдур.

                 Адаләт ана 1930-  жилниң  1- январида Алмута вилайити, Панфилов наһийәсиниң Чоң Чиған йезисида  аддий  көп балилиқ, жут ичидә иззәт- һөрмити чоң  аилидә дунияға кәлгән.

                Әгәр анимиз һаят  болғинида, бүгүнки  күндә қом- қериндашлири, жути билән 90 яшлиқ тәвәлудини нишанлиған болар еди.  Мошуниңдин он жил илгири жутумға берип,  Чоң Чиғанниң Алтун Юлтузлуқ анилири Адаләт анимизниң 80 жиллиқ,   Күләш Айтжанова һәдимизниң  70 жиллиқ тәвәллудлирида биллә болуп, несип қилса, бириңларниң  90,  йәнә бириңларниң 80  яшлиқ тойлириңларни  мошундақ жут билән биллә тойлаймиз дәп тиләк билдүргиним ядимда. Амал қанчә , Адаләт ана тәвәллудиға бир жил қалғанда, бақилиқ  болди. Шаир Шерхан Муртаза тили билән ейтқанда, «Буму бири кам дуния» екән.

                Әнди Куләш Айтжанованиң    тәвәллуди вилайәт рәһбәрлириниң тәшәббуси  билән дағ-дуғилиқ  нишанланди. «Һаят өткүллири» намлиқ  китави нәшир қилинип,  һаят йоли тоғрилиқ қисқа һөжжәтлик фильм чүширилди. Адаләт анимизниң қизи Алийәм билән күйоғли Абабәһрим мошу тәвәллудниң төридин, һөрмәтлик меһманларниң қатаридин  орун алди.

                Бизниң жутта   Адаләт анимиз билән Куләш һәдимизни  айрип ейтиш мүмкин әмәс. Жут чоңлири уларни бизниң жутқа Алланиң бәргән  нәзәри дәп  баһалайдекән. Бу зор пәхирлиниш билән тилға алидиған һадисә дегән болар едим. Бири уйғур хәлқиниң, бири қазақ хәлқиниң пәрзәнтлири болсиму, бир аилиниң балилиридәк биллә өсти. Иккилиси яш вақтидин һаятниң   еғир синақлирини  бешидин  өткүзди. Йоқсизчилиқ , еғир турмуш уларниң ирадисини сундуралмиди. Улар шу қийинчилиқларни мәғрур йеңип чиқип, Әмгәк Қәһримани намлиқ шөһрәткә сазавәр болди. Әң асасий нәрсә:Әвлатларға үлгә боларлиқ мәңгүлүк иззәт-һөрмәтниң үлгисини көрсәтти.

                 Адаләт Мәшүр қизи Зайнавдинованиң ата-аниси өткән әсирниң жигирминчи жиллири шу дәвирниң еғирчилиқлири ачарчилиқ  сәвәплиридин бәш- алтә балиси билән Челәк наһийәсидин  Чоң Чиған (илгәрки  Ворошилов )йезисиға көчүп келиду. Дәсләпки күнләрдә тамақтин, кийим-кечәктин, асасән баш пананиң йоқлуғи аилини сәрсанчилиққа салиду. Жутдашлар бу аилини  қазақ-уйғур болуп ғәмхорлуққа алиду. Аилә әзалириму өзлириниң тиришчанлиғи, әмгәксөйгүчлиги  билән тил тепишип кетиду. Мана әнди путумизға турдуқ дегәндә, Улуқ Вәтән уруши башлинип, Адаләт аниниң Мәрүпжан, Рустәмбәг акилири  дәсләпкиләрдин болуп урушқа атлиниду.

       Әпсус, иккилиси урушта қаза тепип, улардин «қара хәт» келиду, бу шум хәвәр йеши йетип қалған ата-аниға қаттиқ тәсир қилиду. Жуттики һәр икки аилиниң бириниң бешиға чүшкән еғир қайғу жутниң ирадисини сундуралмайду, әксинчә хәлиқни  илһамландуриду, асасий күч- бирликтә екәнлигигә көз йәткүзиду.Турмушниң еғирчилиқлирида синақтин өткән мөтивәрлиримиз  мәғрур тағ бешини егиләшкә , душмән бешини гөргә киргүзүшкә болидиғанлиғини испатлап бәрди әмәсму?

                 Адаләт анимиз билән биз жутдашла әмәс, бәлки ата-анилиримиз билән чоңлиримиз бир кочиниң  бойида бир чинә чай  билән бир  парчә нанни  тәң бөлүшүп йегән  адәмләрдур.Урушниң еғир күнлиридә  һәркимниң миллий кимлигидин қәтъий нәзәр, шу дәвирниң хошаллиғи билән қайғусини тәң бөлүшүп, достлуқта, течлиқта, пикирдашлиқта яшиған инсанлардур.

 Атиларниң иссиқ алиқанлиридин тутуп, уларниң һекайә, несиһәтлирини тиңшап, етизлиқ бойлап жүгрәп кетәттуқ, биздин бәхитлик адәм йоқтәк билинәтти. Биз уларниң оғул-қизлири билән биллә өстуқ, та мошу күнләрдиму қоюқ арилишип келимиз, бирбиримизни көргәндә, қериндашлардәк қучақ йейип,  бағримизға бесип, дидарлишимиз. Бу меһриванлиқ хисләтләр бизниң боюмизға мөтивәрлиримиздин мирас болуп қалған есил хисләт дәп һесаплаймән вә буниң билән пәхирлинимән. Бу меһриванлиқ пәқәт мошу икки аилигила хас хисләт әмәс, бәлки  жутумиздики уйғур билән қазақ қериндашларниң һәммисигә  хас есил хисләттур. «Қириқ күн хошна болсаң, мижәзиң йеқин болур, қириқ жил  хошна болсаң, сүйигиңму бир болиду» дегән сөз бар бизниң хәлқимиздә. Әксичә, әсирләр бойи ата-бовилиримиз бир жутта туғулуп, өсүп,  қиз берип, қиз елип қуда болуп, жәсәтлири   бир тупрақта  ятқанлиқтинму, мениң жутдашлиримниң  бирбиригә дегән иззәт- һөрмити  маңа алаһидә  билиниду.

                Адаләт Мәшүрқизи мана шундақ хасийәтлик жутниң пәрзәндила әмәс, бәлки жутиниң даңқини әмгиги билән дунияға тонутқан есил шәхс. Балилиқ чағниң шатлиғини көрмәй, он йешидин соқиға қетилған атни йетәкләп, қоли билән чөп жулуп, ата-анисиға йөләк болди. Чоң болғансири жутдашлири билән ашлиқ тәрди, көмүқонақ шаңлирида суму тутти, қойму қирқиди,сеғинчи болди. Қизларниң арисидин чиққан  дәсләпки тракторист  болди. Мана шундақ қилип, у ғәйрәтлик инсан болуп йетилди.

     Вақит  өтүши билән  Адаләт һәдиниң әмгәккә дегән қабилийитини вә жавапкәрчилигини байқиған колхоз йетәкчилири уни көмүқонақ өстүргүчиләр звеносиниң йетәкчиси қилип  сайлайду. «Өз пайдаңни ойлима, хәлқиңниң пайдисини ойла, хәлқиң пайдиси ичидә сениңму пайдаң бар» дегән есил сөзләргә әмәл қилған у  «етиз мәликисини » өстүрүштә мол һосул йетиштүрди.

                «Йәрниң тилин билгән, сөзсиз униңдин мол һосул алиду», дегәндәк дәсләпки жиллири һәр гектардин 95 центнердин таза дан елиштин башлиған дехан икки-үч жилда  130-140 центнердин һосул йетиштүрүп, иттипақ даирисидә әң жуқури көрсәткүчкә йәткүзди. Етизлиқта жүрүп төкүлгән тәрниң һалавити кәйни- кәйнидин тизилип келишкә башлайду. Колхоз наһийә, вилайәт, жумһурийәт  дәрижисидә көплигән мукапатларға егә болди. Он йәттә йешида Кеңәш Иттипақиниң «Ерең  еңбегі үшін» медали билән, 1971- жили Ленин ордени билән мукапатланди.

                Елимиз ихтисадини тәрәққий әткүзүшкә қошқан зор үлүши,  егиликтики  жуқарқи көрсәткүчлири үчүн 1979 - жили апрель ейида иккинчи Ленин ордени билән  вә Алтун юлтуз медали билән мукапатлинип, Социалистик Әмгәк Қәһримани аталди. Қазақстанниң Алий Кеңишигә депутат болуп сайлинип, жуқарқи минбәрләрдин сөз сөзләп, йеза егилигини тәрәққий әткүзүшкә, йеза мәктәплири, ағриқхана, мәдәнийәт вә спорт мәркәзлириниң ечилишиға өз һәссисини қошқан.

                 Адаләт анидин бу утуқлири билән яхшилиқлири тоғрилиқ сориғанда «бир күн әмгәк қилсамму, адил әмгәк қилдим. Нәтижиси баһалинип қалса,  һаяти   меһнәт   билән өткән ата-анамға, урушта яш қаза болған қериндашлиримға беғишлаймән. Улар мени һәр вақитта  илһамландуруп жүриду»- дәп аддийла жавап қайтурди. Өзи билән хизмәтдаш болған жутдашлири вә устазлириға разилиғини  билдүрүп, ағзидин ташлимай өтти, рәһмәтлик.

                «Қийинчилиқ  көргәнниң парасити  бүйүк  болиду»- дегән улуқ сөз раст екән. Адаләт ана  туғулушидин бойиға сиңгән кәмтар, еғир-бесиқ мүжәз-хулқини өзгәртмәй, өмүрдин өткән жан. Орунсиз сөзләш, күлкә, бекар жүрүш, ғевәт дегән ят қилиқлар бу киши үчүн йоқ дуния еди. Уйғур билән қазақниң әң яхши адимий хисләтлири билән тәрбийилинип, ким билән сөзләшсиму «сиз вә биздин» ашқан әмәс.

     Башқилардин пәриқлинип, өзгичә болмиди.  Аниниң мошундақ ярқин симаси у кишини билидиған һәрбир адәмниң жүригидә мәңгүлүк сақлинип қелиши ениқ.

    Йезиға бир кәлгинимдә инилирим, жутдашлирим билән Адаләт аниниң өйигә течлиқ сорашқа бардим. Дәстихан үстидә ейтқан  мону бир һекайиси  мәңгү есимда сақлинип қалди...

    «... 1980- жилниң әтиязида Москва шәһириниң  Съездлар  сарийида өткән Кеңәш иттипақи Коммунистик партиясиниң ХХVI cъезиға Қазақстанниң намидин қатнаштим. Рәсмий бөлүми аяқлашқандин  кейин 200 дәк адәмгә расланған дәстиханға жумһурийәтләрдин кәлгән делегатлар  тәклип  қилинди. Биз әтигәнирәк кирип, жозидин өз орнимизни тепип, Сәясий Кеңәшниң  әзалириниң келишини күтүп олтардуқ. Бираздин кейин  Леонид Ильич Брежнев башлиған топ, ичидә Д.Қонаев акимизму бар, уттур келип, бизгә қариму-қарши олтирип қалди.

                Дәстихан түрлүк назу- немәтләр билән толған еди. Бир вақитта  официант қизлар йоған тәхсиләрдә иссиқ пирожкиларни елип кәлди. Қандақ ойға кәлгинини билмәймән, амал болса  Л.Брежневтин көзүмни алмай,  рети кәлсә шу киши еғиз тәккән пирожкини, йә болмиса шу кишиниң қоли тәккән бир-икки пирожкини   еливелишни ойлаватимән.  Мәхситим   йезиға кәлгәндә уруқ-туққанлар, холум-хошнилар вә жутдашларға чоң йәрдин соға ретидә, Леонид Ильич Брежнев қолидин дәм тартиш. Иккинчидин, мошу таамниң тәмини тартип, бизниң әвлатлиримиз шу кишиләргә охшаш гражданлар болса екән дегән, яхшилиққа жориған иримлиған нийитим болди.

                Олтириш  аяқлашқан кейин кимниң немә қилғинини билмәймән, өзәм әйтәвир ретини тепип, Л.Брежневниң алдидики тәхсидин икки-үч пирожкини һечкимгә көрсәтмәй қәғәзгә орап алдим. Уни йезиға әкелип, өйгә кәлгәнләргә  бөлүп, тәмини татқуздум»  дегән әжайип гепини қилип бәргән.

      Әйнә шундақ, Адаләт ана әвлатлириға, уруқ-туққанлириға, жутдашлириға дегән иссиқ муһәббити вә һөрмитини  көрсәткән екән. «һәқиқий амәт әмгәктә, һаят үгитип, данишмән қилиду »- дегән мошу. Аниниң  анилиқ ақ пәйли билән ели вә йеригә ясиған яхшилиғини давамлаштуруп,  бала-жақиси өсүп, тиришип,  адил әмгәк қилип кәлмәктә.

                Мәрһум Адаләт анимизға разилиғимизни билдүрүп, ятқан йери юмшақ, имани йолдаш болсун, арқисида қалған әвладиға анисиниң абройи билән дөлитини бәрсун дәп тиләймиз.

              Рамазан Сарпеков,

профессор,

Алмута вә  қостанай

вилайәтлириниң

«Пәхрий граждани».

 

 

Күнтізбе

« Қыркүйек 2020 »
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жк
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

booked.net

  • Материалды қарау саны : 1348644